The transport of oxygen, nutrients and hormones secreted by endocrine glands, which are necessary for life in humans, to the cells, and the removal of metabolic residues and carbon dioxide formed in the cells are carried out by the circulatory system (Systema vasorum). The circulatory system (Systema vasorum, Angiologia) consists of the Heart (Cor), which works in the style of a suction-pressure pump, the vessels carrying blood from the heart to the organs, from the organs to the heart, and the blood carried by these vessels. Of these formations, blood, together with its structure, is studied more extensively in Histology and Physiology courses. Now let’s see the heart first and then the veins
COR (HEART – HEART)
Cor (Heart) is the center of the circulatory system. It is a hollow, muscular organ. In terms of shape, the apex down, base up, the heart is a slightly compressed cone shaped obliquely. The heart is connected to the Aorta and Columna vertebralis in the thoracic cavity, Truncus pulmonalis to the Lungs, V. cava cranialis to the Chest cavity entrance (Apertura thoracis cranialis), V. cava caudalis to the Diaphragma.
The heart (Cor), which is the central organ of the circulatory system, has a hollow, muscular structure, and works like a suction – pumping pump to ensure the movement of blood in the vessels. The heart is located in the thoracic cavity, in the middle part of the Lower Mediastinum, between the two lungs in a bag called the Pericardium. It is located not in the middle of the chest cavity, but slightly to the left.
2/3 of the mass is to the left of the midline and 1/3 is to the right of the midline. The heart is 12 cm wide and 9 cm thick (anteroposterior diameter) 6 cm in an adult male. its weight is up to 300 g. In an adult female, the dimensions are about half a centimeter smaller, and the weight is 250 g.
PERICARDIUM – PERICARD
Pericardium is a bag-shaped cover that conforms to the shape of the heart and surrounds it from the outside. It also covers the parts of the blood vessels entering and leaving the heart close to the heart. It consists of two leaves. The first of these leaves is Pericardium fibrosum and is located outside. The second is Pericardium serosum and is located inside. Pericardium fibrosum is made of fibrous connective tissue. After completely covering the heart, it forms a ligament in the Apex cordis portion of the Heart. It is attached to the diaphragm by this ligament.
Pericardium serosum is two serous leaves. It shows two layers, one covering the inner surface of the Pericardium fibrosum and the other covering the outer surface of the heart. These layers are Lamina parietalis and Lamina visceralis. The lamina parietalis covers the heart-facing aspect of the Pericardium fibrosum and adheres tightly to it. It wraps the roots of Truncus pulmonalis and aorta in the basis cordis region by forming Vagina serosum arteriosum, overturning it over the heart, this time wrapping it tightly. In this layer is the Lamina visceralis or Epicardium. A gap remains between the Lamina parietalis and the Lamina visceralis of the Pericardium serosum. This space is called Cavum pericardii. There is a liquid in this cavity. This fluid is called Liquor pericardii. This fluid keeps the walls of the heart slippery inside the Cavum pericardii, so it is not damaged by friction and abrasion during its movements. The amount of this fluid usually increases after death or in pericardial diseases. As the Lamina parietalis of Pericardium serosum falls over the heart as Lamina visceralis, it forms two dead ends at the root of the great vessels. One of them is at the junction of Lamina parietalis and Lamina visceralis. This is called Sinus obliquus pericardii. The second is between the aorta and the leaf surrounding the Truncus pulmonalis. This is Sinus transversus pericardii
OUTER FACE OF THE HEART
The top of the cone-shaped heart is called Apex, and the base is called Basis. Although the apex is free, the great vessels that enter and exit the heart are attached to the basis. The apex of the heart, which faces anteriorly, left, and downward, is located between the 5th and 6th ribs and approximately 9 cm to the left of the midline. A Heart Peak Beat (Ictus cordis) is observed and felt at this point during systole (contraction) of the heart.
The 4 faces and 4 edges of the heart are distinguished. The convex anterior surface is called the Sternocostal face, the flat lower face resting on the diaphragm is called the Diaphragmatic face, and the right-left faces facing the Mediastinal surfaces of the lungs are called Pulmonary faces. On the sterno-costal and diaphragmatic faces, there are interventricular grooves (Sulcus interventricularis) running longitudinally in which the branches of the coronary vessels extend. The lower edge, where the anterior and lower faces meet, is in the form of a sharp edge (Margo acutus – Forms the right ventricle). The Right edge is formed by the Right atrium, the Upper edge by the Left atrium.
Upper right side of sternocostal face Right atrium (Auricula dextra) Left side left atrium (Auricula sinistra) between the two Aorta and Truncus pulmonalis are seen.
The outer surface of the heart is shiny and slippery. This brightness comes from the Epicardium or Lamina visceralis that covers the outer surface of the heart. The broad base of the heart, which is located above, is called Basis cordis, and the apex at the bottom is called Apex cordis. Apex cordis has a notch called Incisura apicis cordis at the junction of Sulcus interventricularis paraconalis and Sulcus interventricularis subsinuosus.
Three main grooves filled with more or less fat are seen on the outer surface of the heart. These grooves are Sulcus coronarius, Sulcus interventricularis paraconalis (Sulcus longitudinalis sinister) and Sulcus interventricolaris subsinuosus (Sulcus longitudinalis dexter).
Sulcus coronarius: It is a groove that defines the border between Atriums and Ventriculus from the outside. It goes around the heart. It is interrupted by Truncus pulmonalis only in Facies auricularis. At the same time, he forms the basis of the Ventriculus. Within this groove are Ramus circumflexus sinister of A. coronaria sinistra, a thin branch of A. coronaria dextra and V. cordis magna.
Sulcus interventricularis paraconalis: It is a groove located on the left face or Auricular aspect of the heart. It defines the boundary between two ventriculus. It starts from the sulcus coronarius. It extends to the apex cordis. Inside this groove are the ramus interventricularis paraconalis branch of A. coronaria sinistra and the same-named branch of V. cordis magna.
Sulcus interventricularis subsinuosus: It is a shallower groove compared to Sulcus interventricularis paraconalis. It starts from Sulcus coronarius. In this groove, a branch of A. coronaria dextra called Ramus interventricularis subsinuosus and V. cordis media course.
In addition to the above-mentioned grooves, there is Sulcus intermedius. It is found only in cattle and sometimes in dogs. Margo ventricularis is located on the sinister. It starts from Sulcus coronarius and ends before reaching Apex cordis. It is indistinct compared to other grooves. In it, a branch of Ramus circumflexus sinister, Ramus intermedius (Marginis ventricularis sinistri) courses.
INNER FACE OF THE HEART
When viewed from the outside, it is seen that the heart is a whole organ. However, it is divided into two heart halves by a vertical partition from the inside. One of the heart halves is located anteriorly and on the right. It is formed by the right atrium and right ventricle. The heart half, which includes the right atrium and right ventriculus, contains venous blood. The other half of the heart is located behind and on the left. It is formed by the left atrium and left ventriculus. The heart half, which includes the left atrium and left ventricle, contains arterial blood.
The vertical (vertical) partition that divides the heart into two lateral halves from the inside is called Septum interatriale, the section between the two Atriums, and the section between the two Ventriculus is called Septum interventriculare. Of the two Atriums, the right one is called the Atrium dextrum, and the left one is called the Atrium sinistrum. Two Atriums (Atrium cordis) are located at the base of the heart. Likewise, the right one of the two ventriculus is called Ventriculus dexter, and the left one is called Ventriculus sinister. The two ventriculus (Ventriculus cordis) are located at the apex of the heart.
The main task of the Atriums is to collect the blood brought to the heart by the Venas. The right atrium sends the collected blood into the Right ventriculus through a hole called the Ostium atrioventriculare dextrum, on which there are valves; The left atrium, on the other hand, empties into the left ventricus through a hole called the ostium atrioventriculare sinistrum, on which there are valves. The atria have a very weak muscle layer because they transmit the blood they contain to the ventricles located just below them. However, since the ventriculus pumps the blood they contain farther, they have a much stronger muscle layer than the atria. Undoubtedly, there are clear differences between the ventriculus in terms of structure. Because the Right ventriculus pumps the blood in it to the Lungs near it. It does not require much force due to the proximity of the road. The left ventriculus, on the other hand, needs an extremely strong muscle layer, as it is responsible for pumping the blood inside the body to the farthest parts of the body.
The two atriums are clearly separated from each other by the Septum interatriale. So there is no communication. However, in the fetus, both Atriums are associated with a hole called Foramen ovale. This hole closes 2-3 weeks after birth and a vague pit called Fossa ovalis remains in its place. This pit, which is a light colored, round area, is located on the surface of the Septum interatriale facing the Atrium dextrum.
The two ventricles are separated from each other by a partition called the Septum interventriculare. Most of this chamber is made of a thick layer of muscle. Therefore, this part is called Pars muscularis. The thin fibrous part at the top of the septum interventriculare is Pars membranacea. Pars membranacea is located just below the Valva aortae.
ATRIUM SINISTRUM – LEFT AURA
Atrium sinistrum (Left atrium) is located on the left and posterior part of the heart, above the Ventriculus sinister. Vena pulmonalis, which carries clean blood from the lungs to the heart, opens to its ceiling. The number of these veins of different diameters is between 4-5. Its holes are called Ostium venorum pulmonalium. In these holes, the cover does not come off. Atrium sinistrum has an anterior and left facing Auricula sinistra. The free edge of the auricula sinistra is notched. It is narrower and longer than the right auricula. On the inside, Mm. pectinati is available.
It makes the inner wall of the atrium sinistrum Septum interatriale. On this septum is a ridge called Valvula foraminis ovalis.
Between the atrium sinistrum and the Ventriculus sinister, there is a hole called Ostium atrioventriculare sinistrum. This hole, about two fingers wide, is surrounded by a fibrous tissue. A bicuspid valve is attached to this hard tissue called the annulus fibrosus. This valve is called Valva atrioventricularis sinistra (Valva bicuspidalis or Valva mitralis). Cubes are thick and durable. There are two, Cuspis septalis and Cuspis parietalis. Cuspis septalis (Cuspis anterior) is stronger, located anteriorly and internally of the Hole (Ostium atrioventriculare sinistrum). Cuspis parietalis (Cuspis posterior) is located on the back and side of the same hole.
VENTRICULUS SINISTER – LEFT VENTICULAR
Ventriculus sinister (Left ventricle) is located to the left and posterior part of the heart. It is also located below the Atrium sinistum. It is longer than the right ventriculus. Its outer surface is convex. The gap is narrow. The cavity extends to the tip of the heart (Apex cordis). Therefore, Apex cordis is formed only by the walls of the Left ventriculus.
The wall of the ventriculus sinister is thick. This thickness is the result of a functional necessity. There are two M. papillaris on the inner surface of its wall. These are M. papillaris subauricularis (M. papillaris anterior) and M. papillaris subatrialis. (M. papillaris posterior). Chorda tendineae, ranging from 6 to 10, arising from each M. papillaris, attach to the two cusps of the Ostium atrioventriculare sinistrum.
The hole that provides the joint between Ventriculus sinister and Atrium sinistrum is Ostium atrioventriculare sinistrum. In this hole is a valve with two cusps called Valva atrioventricularis sinistra (Valva bicuspidalis or Valva mitralis).
Ventriculus sinister. It also includes the ostium aortae, which is the starting hole of the aorta. This hole (Ostium aortae) is in line with the Ostium atrioventriculare sinistrum, but to the right of it. At the mouth of the hole is a valve called the Valva aortae. This valve, which prevents the blood sent to the aorta from returning to the ventriculus sinister, consists of three semilunar valves. One of these semilunar valves is Valvula semilunaris septalis, located behind the ostium aortae. The second is Valvula semilunaris dextra, located to the right of the same hole. The third is Valvula semilunaris sinistra. It is located to the left of the ostium aortae. On the free edges of the semilunar valves, there are ridges or thickenings called Noduli valvulorum semilunarium and crescent-shaped narrow regions called Lunulae valvulorum semilunarium. Noduli valvulorum semilunarum prevents the valve on which it is located from adhering to the vessel wall.
ATRIUM DEXTRUM – RIGHT ATTRIBULAR
Atrium dextrum (Right atrium) is located above the Ventriculus dexter in the right and anterior part of the heart. In a fully developed heart, the Atrium dextrum shows two parts, the Main Atrium cavity and the Sinus venorum cavarum. These two parts are separated from each other by a prominent ridge called Crista terminalis. A groove called Sulcus terminalis fits this crista externally. Sinus venorum cavarum is the flat area between the openings of the two vena cava. Or it is the place where V. cava superior, V. cava inferior and Sinus coronarius open. Accordingly, the Atrium dextrum includes Ostium venae cavae superioris, Ostium venae cavae inferior, and Ostium sinus coronarii. The atrium dextrum also includes the Ostium atrioventriculare dextrum, which associates itself with the Ventriculus dexter. There is a mound between the two Vena cava openings. This bump formed by muscle fibers is called Tuberculum intervenosum. Tuberculum intervenosum not only ensures that the vena cavas and the blood flow coming in the opposite direction do not interfere with each other, but also prevents the blood from returning to the veins. Ostium sinus coronarii is found at the base of the Ostium venae cavae cranialis or near the junction of the lower wall of the Atrium and the Septum interatriale. At the mouth of the hole is a valve called Valvula sinus coronarii. The cap is located on the right side of the hole and is not very prominent. Veins named V. cordis magna, V. cordis media, V. cordis parva are opened to the sinus coronarius.
On the surface of the septum interatriale facing the Atrium dextrum, a light colored, round, hollow area is seen. This hollow area, called the fossa ovalis, is formed by the closure of the Foramen ovale in intrauterine life. In some cases, this hole may remain open.
Atrium dextrum has a triangular Auricula dextra facing left. On the inside, Mm. pectinati is present.
At the base of the atrium dextrum is a hole, Ostium atrioventriculare dextrum, which allows blood to pass to the Ventriculus dexter. This hole covers a valve called Valva atrioventricularis dextra (Valva tricuspidalis). The lid has three irregular triangular cusps with inverted ends. The cusps are named as Cuspis angularis (Cuspis anterior), Cuspis parietalis (Cuspis posterior) and Cuspis septalis according to the place they are attached to. Cuspis angularis is located anterior and to the left of the Ostium atrioventriculare dextrum. Cuspis parietalis is located behind and to the left of the same hole, while Cuspis septalis is located on the Septum interventriculare. These cuspids are found protruding into the Ventriculus cavity during diastole of the Ventriculus dexter. Both sides are covered with endocardium. Especially the faces facing the Atrium dextrum are bright and smooth. The chordae called Chorda tendinea emerge from its free edges and adhere to the lateral wall of the Ventriculus dexter and the nipple-shaped M. papillaris on the Septum interventriculare.
VENTRICULUS DEXTER – RIGHT VENTICULAR
The ventriculus dexter (Right ventricle) is located in front of and on the right side of the heart. It is also located below the Atrium dextrum. It doesn’t need much force as it pumps the blood inside the lungs to the nearby lungs. For this, the wall thickness is thinner than that of the Left ventriculus. It is also remarkably weak in terms of the M. papillaris and Chorda tendinea it covers.
Ventriculus dexter includes two holes, one of which is Ostium atrioventriculare dextrum, which is associated with the Atrium dextrum, and the other, Ostium trunci pulmonalis, which is the starting hole of Truncus pulmonalis. Between these two holes is a projection called Crista supraventricularis. Ostium atrioventriculare dextrum is described in Atrium dextrum and will not be repeated here. Ostium trunci pulmonalis is the starting hole of Truncus pulmonalis. It is bounded by an Anatomic structure called the annulus fibrosus trunci pulmonalis. At the mouth of the hole is a valve called Valva trunci pulmonalis. This cover has three flaps. One of the valves is the Valvula semilunaris intermedia (Valvula semilunaris anterior) and lies in front of the hole. The second is Valvula semilunaris dextra, located to the right and behind the hole. The third is Valvula semilunaris sinistra. This is located to the left and back of the hole. In the systole phase of the ventriculus dexter, these valves are pushed to the side walls of the Truncus pulmonalis, thus keeping the hole open and allowing the blood to pass from the Ventriculus dexter to the Truncus pulmonalis. In the diostole phase, the free edges of the valves meet, closing the Ostium trunci pulmonalis. With the closure of the hole, the blood thrown into the Truncus pulmonalis is prevented from returning to the Venticulus.
The valves in Ostium trunci pulmonalis are crescent-shaped. It lacks vascular and muscle tissue. Knots or ridges appear in the middle of its free edges. These nodules, which are formed by the thickening of the fibrous tissue, are called Noduli valvulorum semilunarium. A crescent-shaped narrow region is seen on each cap, which is called Lunulae valvulorum semilunarium.
There are three M. papillares in the ventriculus dexter. One of them is M. papillaris magnus (M. papillaris anterior), the largest of the papillary muscles and located on the lateral wall of the Ventriculus. The other two are M. papillares parvi (M. papillaris posterior) and M. papillaris subarteriosus (M. papillaris septalis).
CLINICAL INFORMATION ABOUT THE HEART
Patent foramen ovale: If there is an increase in pressure in the Right verticula or Right atrium due to another congenital anomaly, the Foramen ovale cannot be closed. This phenomenon is called Patent foramen ovale. If the opening remains wide, the color of the baby’s skin turns blue due to cyanosis, as venous blood will enter the systemic circulation at an advanced level. The case should be corrected with surgery.
STRUCTURE OF THE HEART
The walls of the heart consist of three layers. These layers, arranged on top of each other, are Epicardium, Myocardium and Endocardium from outside to inside.
Epicardium: It is the outermost layer of the heart. It is formed by the Lamina visceralis of Pericardium serosum. It tightly surrounds the muscle layer of the heart, the roots of the great vessels entering and leaving the Heart. When detailed information is explained about Pericardium, it will not be explained again here.
Myocardium: It is the second layer after Epicardium. It is the muscular layer of the heart wall. It is similar to skeletal and smooth muscles in terms of properties. However, cardiac muscle fibers are connected to each other by lateral extensions. The muscle layer in the atrium wall and the muscle layer in the ventriculus wall are separated from each other by the Anulus fibrosus. As a result, Atriums and Ventriculus can operate separately. Although the muscular systems are separate from each other, there is a functional relationship between these two systems. This relationship is provided by bundles of His, which have a special structure. The muscle layer of the atria is much thinner than the muscle layer of the ventriculus. The muscle layer of the atrium is in two layers, one superficial and the other deep, according to the directions of its threads. The superficial layer consists of circular muscle fibers. These threads wrap both Atriums together, thus connecting the Atriums together. The threads of the deep muscle layer run from front to back on the ceiling of each Atrium, forming thicknesses in places and ending in the Anulus fibrosus.
The muscle layer of the ventriculus is very thick. This thickness is the result of a functional necessity. The muscle layer thickness of the two ventricles is also not the same. As stated in the ventriculus issue, the thickness of the muscle layer of the Ventriculus sinister is 2 – 2.5 times greater than that of the Ventriculus dexter
The muscle layer of the ventriculus is composed of outer, middle and It is in three layers, including the interior. The course of the muscle fibers is longitudinal in the outer and inner layers, but circular in the middle layer. The outer layer, which is common to the two ventricles, runs from Basis cordis to Apex cordis, and in this region, they form the Vortex cordis by combining with the threads of the other layer. The threads of the middle layer are much more especially in the Basis cordis region and less in the Apex cordis section. In this respect, the thickness of the said section is less than the other regions. These threads, which wrap each ventriculus separately, end at the Anulus fibrosus. The muscle fibers of the three layers go to M. papillares.
ENDOCARDIUM
It is the layer that comes after Myocardium. It is a bright and flat membrane that completely covers the inner surface of the heart, namely its cavities, and the anatomical formations in the cavities, and is stuck to the Myocardium. Its thickness is not the same on the entire surface. The thickness is greater where the friction of the blood on the heart walls is high, and less where the friction is low. In this respect, Ostium aortae, Ostium trunci pulmonalis and Ostium atrioventriculare show a significant thickness at the level of dextrum et sinistrum.
The side of the endocardium facing the heart chambers is made of endothelial cells. Therefore, the inner surface of the heart cavities has a shiny and slippery appearance. The face facing the myocardium is made of connective tissue. It includes elastic threads, smooth muscle threads, blood vessels, as well as Purkinje threads that transmit impulses of the heart.
WARNING AND CONDUCTION SYSTEM OF THE HEART
The rhythmic narrowing and expansion of the heart cavities in a certain order occurs thanks to the Autonomic nervous system, which provides the innervation of the organ. However, it is known that the heart works on its own for a while, even if it stays away from the influence of this system for any reason. This indicates that the heart has some unique warning centers and a system that transmits these impulses to the heart muscle (Myocardium). The warning centers that cause rhythmic contractions of the heart are called Node, Nodus. The heart has two main warning centers. These centers, which are found in nodes, are Nodus sinuatrialis (Keith – Flack node) and Nodus atrioventricularis (Tawara -Aschof node). The nodus sinuatrialis is located where the superior V. cava (cranialis) opens into the Atrium dextrum, or at the gateway of the ostium V. cavae cranialis to the wall of the Atrium dextrum. Nodus artioventricularis, on the other hand, is located at the base of the Valvula semilunaris septalis in the Ostium aortae, at the gateway of the Septum interventriculare to the Septum interatriale. The stimulus that occurs in the Nodus sinuatrialis reaches the Nodus atrioventricularis. The transmission of the stimuli reaching here to the heart muscle is via fibers with properties called His bundles. His bundles, after starting from Nodus atrioventricularis, divide into 2 branches (Crus dextrum, Crus sinistrum) as right and left within the muscle mass of Septum interventriculare. Right branch (Crus dextrum) runs towards Apex cordis on the face of septum interventriculare facing right ventriculus and goes to M. papillaris. Thus, a connection is established with the muscle fibers of the Myocardium. The end or last threads of the bundles of His are thinner. These threads are Purkinje threads. The last branches of Crus dextrum and Crus sinistrum end by spreading Subendocardially under the name of Purkinje threads.
METABOLISM OF HEART MUSCLE
The human heart uses 11 grams of glucose and 10 grams of lactate in one day. The most important fuel of the heart is esterified and unesterified (free) fatty acids. The heart can provide 67% of its energy needs from fatty acids. Lactate formed in skeletal muscles during exercise enters the blood; The heart uses lactate from the blood.
In order for amino acids to be oxidized as an energy source, first the alpha amino group (Alpha -NH2) is separated. Alpha-keto acids are formed from amino acids whose alpha-amino group is removed. The most important Alpha – NH2 group acceptor in human metabolism is Alpha – ketoglutarate compound.
Many amino and Aspartate Alpha – amino groups are transferred to Alpha – ketoglutarate, resulting in glutamate, which is one of the substrates of the citric acid cycle. The enzyme that transfers the amino group of aspartate to Alpha-ketoglutarate is the enzyme Aspartate aminotransferase.
Aminotraspherase enzymes are found in both mitochondria and cytosomes in the cell. If there is any injury or damage to the tissue, the Aminotransferase enzyme of the cells leaks out and enters the blood. Therefore, an increase in the amount of Aminotransferase enzyme in the serum indicates tissue destruction. When there is an infarction in the heart, the amount of Aspartate aminotransferase or Glutamate, Oxaloacetate Aminotransferase enzyme increases in the blood serum.
Although the heart uses very few amino acids for energy, it carries the enzyme Aspartate aminotarapherase more than any other tissue.
The heart uses more oxygen than other tissues in the body because normally the heart’s metabolism is Aerobic. If the oxygen demand of the heart increases, the blood flow from the coronary vessels accelerates and the oxygen demand is met.
CORONARY CIRCULATION
Two Coronary arteries (A. coronaria dextra and sinistra) leaving the Aorta just above the aortic valve (Valvula semilunaris) supply the heart muscle. When the left coronary artery leaves the Aorta, it divides into two branches. Ramus circumflexus and Ramus descendes. The first one runs in a circumferential fashion in the depression (in Sulcus coronarius) between the Atriums and the Ventricles. The second one runs straight towards Apex cordis in the interventricular depression. During this superficial course, both coronary arteries give off branches that enter the heart muscle.
The right coronary artery surrounds the right edge of the heart and descends to the Apex cordis on the posterior aspect of the heart, giving feeding branches to the right atrium and both ventricles. There are two veins that collect the blood of these two arteries that feed the heart muscle. About 80% of the left coronary artery blood opens into the Sinus coronarius through the Vena cordis magna, which in turn opens into the Right atrium. The blood from the right coronary artery is brought to the Right atrium via the Anterio-cardiac Vena. There are some capillaries and small veins that drain blood directly into the heart cavities, Atrium and Ventricles. These are called the Thabesius veins. There are also anastomoses between Coronary arteries and Veins, and between Coronary arterioles and non-cardiac arterioles.
GENERAL INFORMATION ABOUT VESSELS
Vasae (veins) are divided into two large groups. These are blood vessels (Vas sanguinus) and lymph vessels (Vas lymphaticum).
Blood vessels are also divided into Arteries (Arteriae) and Veins (Venae).
The system of pipes that carries the blood brought into action by the heart to all the cells of the body and returns this blood back to the heart is called blood vessels.
In other words, the circulatory system (Systema circulatorium) consists of channels (Veins, vasa) and the heart, which is the central pumping organ, in which fluids such as Blood and Lymph circulate. While the nutrients taken by the digestive system and the oxygen taken by the respiratory system reach the body cells and tissues through the vascular network, the transmission of the waste materials formed as a result of the vital activities of the cells to the excretory organs such as the kidney, the lung and the skin is provided by the vascular system.
In humans and other vertebrates, the vascular system is considered in two groups according to the character of the fluid it carries. These two groups are called subsystems of the circulatory system separately.
1.İçinde Kan (Haema) taşıyan damarlar ile kanın dolaşımını sağlayan Kalp (Cor) kapalı bir sistem olup Systema cardiovasculare (Kalp – damar sistemi) olarak adlandırılır.
2.İçinde Lenf (Lympha) taşıyan damarlar ile Lenf düğümleri (Lymphonodus) dolaşım sisteminin ikinci alt sistemi olan Systema lymphoideum (Lenfatik sistem – Lenf sistemi)’u oluştururlar.
Kanı kalpten hedef organlara ulaştıran kan damarlarına Arter, dokularda madde alış verişini sağlayan damarlara Kapiller ve kanın kalbe geri dönmesini sağlayan damarlara Vena denir.
Kapillerin Arter ve venalardan önemli yapı farkları vardır. Damarlar bir su borusu tesisatı gibi kanı yalnız belirli yönlere sevk eden pasif oluşumlar değildir. Dolaşım olayında aktif olarak rol oynarlar. Kanın belirli yönde devamlı olarak akmasını sağlayan en önemli neden, basınç farkıdır. Kalp emme-basma bir tulumba gibi çalışarak bu basınç farklarını yaratır. Fakat damarlar da genişleme ve daralma yetenekleri ile kalpden uzak organlarda da basınç farkının sağlanmasında kalbe yardım ederler. Ayrıca çeşitli organlara giden kan miktarının ayarlanmasını sağlarlar. Merkez sinir sistemi, Kalp ve Endokrin benzer dışında vücudun bütün organlarının her zaman belli miktarda kana gereksinimleri yoktur. Bazı durumlarda kan gereksinimleri artar. İhtiyaca göre kan gönderme işini damarlar ayarlar. Bu fonksiyon için gerekli oluşumlar damarların yapısında bulunur ve Otonom sinir sistemi tarafından kontrol edilirler. Bazı organlar kanı bir miktar depo ederler. Gereksinim karşısında bu kanı vücuda bırakırlar. Bu boşaltma işini de yine organın damarları kontrol ederler. Kalp basınç farkı yaratabilmek için meydana getirdiği kuvvet çok fazladır. For example; 24 saatte meydana gelen kuvvet ile, dolu bir yolcu vagonunu 75 cm. yüksekliğe kaldırmak mümkündür.
Damarlar vücutta dağıldıkça sayı ve uzunlukları artar. Bu durumda kan basıncı gittikçe azalır. İskelet kaslarının kasılması ve göğüs boşluğu içindeki negatif basınç büyük venalar üzerine emme etkisi yapar ve kalbin işini nispeten kolaylaştırırlar.
Sol ventrikülün sistolu sırasında kan Aorta’ya atılır. Aorta duvarında elastik lifler çok fazladır. Bunlar kalbin diyastole geçip bu kuvvet ortadan kalkınca gerilmiş olan elastik liflerin tekrar eski durumlarına dönmesi yeniden bir basınç oluşturur. Bu olay kalbe yakın bütün büyük arterlerde olur.
Sistol ve diyastol sırasında arterlerdeki daralma ve genişlemeleri yüzeyden parmağımızı bastırarak anlayabiliriz. Buna Nabız denir. Nabız kalbin ve arterlerin çalışması hakkında bize önemli bilgiler verir.
Arterler kalpten uzaklaştıkça daralırlar ve elastik lifler azalır. Bunun yerini sinir sistemi tarafından kontrol edilen Aktif kas dokusu alır.
DAMAR DUVARININ GENEL YAPISI
Damarların duvarı Tunica intima, Tunica media, Tunica externa (adventitia) olmak üzere yapı bakımından farklı 3 katman gösterilir. Bu katmanların kalınlığı ve doku miktarları damarın fonksiyonuna göre farklıdır.
ARTERLER – ATARDAMARLAR
1. Tunica intima : En içteki endotel katmanıdır. Bu katman kan akıntısının mekanik etkisi ile ençok karşı karşıyadır. Kıvrıntılı seyreden arterlerin konvav kısımlarında intima katmanı daha kalındır. Endotelin dışında Membrana elastica interna denilen ince katman vardır.
2. Tunica media : Çeşitli arterlerde yapısı farklıdır. Aorta ve kalbe yakın arterlerde media katmanında daha fazla elastik doku vardır. Elastik lifler lameller meydana getirirler. Lameller arasında düz kas lifleri de vardır. Ancak bu kas lifleri damarlarını daraltmaktan çok elastik liflerin durumlarını ayarlamakla görevlidirler.
Kalpden uzaklaştıkça elastik lifler azalır. Yerini düz kas lifleri alır. Lifler sirküler durumda seyrederek kalın bir katman meydana getiriler. Aralarında az miktarda elastik lifler vardır. Kas katmanının dışında Membrana elastica externa denilen ince bir katman vardır.
3. Tunica externa (adventitia) : Görevi damarlar ile komşu dokular arasında ilişkiyi sağlamaktır. 3 katmanın en kuvvetli olanıdır. Kollagen ve Elastik liflerden yapılmıştır. Bu katman arter anevrizmalarını önler. Bu katmanda arterin kendisini besleyen Vasa vasorum adlı küçük kan damarları bulunur. Ayrıca arterde dağılan otonom sinir lifleri için yataklık yapar.
Bazı arterlerde Tunica media ve Tunica intima arasında, uzunlamasına seyreden kas lifleri görülür. Bunlar sirküler liflerle beraber kasılarak arteri tamamen kapatırlar. Watzka’nın boğucu arterler adını verdiği bu arterler, Deri, Osephagus, Mide, Ovaryum ve Bronchus’larda görülür.
ARTERIOLLER
Arteriol adı verilen prekapiller küçük damarlarında genişleme ve daralma yetenekleri yüksektir. Düz kasları fazladır. Çapları 100 μ. dan azdır. Arterioller kan basıncına karşı büyük bir direnç oluştururlar ve kanın kapillere girmeden önce basıncının düşmesini sağlarlar. Basınç 50 -60 mm Hg. ya düşer.
KAPILLERLER
Kapillerler aralarında anastomoz olan bir ağ yaparlar. Buraya arterioller dökülürler. Kapiller duvarları yarı geçirgen bir zar gibi çalışır. Su, kristalloidleri ve bazı plazma proteinlerinin geçmesine izin verir, büyük moleküllerinin geçmesini ise önlerler.
Oksijen ve besleyici maddeler kapillerin arterioler ucundan dokuya geçerler. Kapillerin venöz ucundan ise metabolik artıklar ve karbondioksit kana dönerler.
Aktif dokularda kapiller çok fazladır (Kaslar, Bezler, Karaciğer, Böbrekler ve Akciğerler vb). Bu dokuların inaktif olduğu durumlarda kapillerin çoğu kapalıdır. Az aktif dokularda (Tendon ve Ligamentler) kapillerde azdır. Cornea, Lens, Kalp kapakları, Epidermis ve Hyalin kıkırdakta kapillerler yoktur.
Kapillerlerin duvarı Endotel hücereleri, Membrana basalis ve dışta Elastik liflerden yapılmıştır. Duvarın dış yüzüne yapışmış tek tük pericyte denilen hücreler görülür. Kapiller endotel hücrelerinin kasılma yetenekleri vardır.
Endotel hücrelerini birbirine bağlayan madde, endotel hücrelerinin ürünüdür. Bu maddede Stigmata ve Stomata denilen küçük delikler görülür. Bunlardan lökositler ve büyük moleküller geçerler. Delikler duruma göre açılıp kapanabilirler.
Küçük moleküllü madde ve gaz alışverişini endotel hücrelerinin sitoplazması sağlar.
Venalarda kan akımı yavaşladığı takdirde kapillerler genişlerler ve fazla sıvı geçirirler. Bu durum Dokularda Sıvı Toplanmasına (Ödem) neden olur. İltihap olayı sırasında lökositlerde fazla miktarda kapillerden geçerler.
SINUZOIDLER
Kapillerden daha geniş ve daha dolambaçlıdırlar. Bunlar Karaciğer, Dalak, Kemik iliği, Carotis, Adenohipofiz, Suprarenal corteks ve Paratiroid bezlerinde kapillerlerin yerini alırlar bunların duvar hücreleri çoğunlukla fagositik hücrelerdir ve retiküler lifler tarafından desteklenirler.
CAVERNOZ DOKU
Sünger şeklinde boşluklardır. Bu boşluklara gerektiğinde kan dolar. Bunlar Penisin Corpus spongiosum ve Corpus cavernosum’u içinde vardır. Boşlukların endoteli kapillerlere benzer. Aradaki bölümler düz kas lifleri içerirler.
VENÜLLER
Kanı kapiller Plexus’tan toplarlar ve birleşerek venaları yaparlar.
VENALAR – TOPLARDAMARLAR
Canlılarda koyu mavi renkte görülürler. Venalarda nabız yoktur. Venalar arterlerden daha fazla sayıdadır. Duvarları arterlerden daha ince ve çapları daha geniştir.
Venalar içindeki basınç kalbe yaklaştıkça tedrici olarak azalır. Sağ atriumda basınç sıfıra yakındır.
Venalarda kanın basınç ve akma oranı aşağıdaki faktörlerle ayarlanır
1. Sol ventrikülün kontraksiyonu.
2. Arterioller tarafından Kapiller yatağına ve sonra Venalara bırakılan kan miktarı.
3. Sağ atrium ve Sağ ventrikülün etkileri.
4. Thorax’daki negatif basınç.
5. İskelet kaslarının kasılarak periferik venaları sağması.
6. Yerçekiminin etkisi.
Derin venalar genellikle arterlerle yandaş seyrederler. Aynı ismi alırlar. Birçok yerde bu yandaş venalar arterin yanında çift olarak seyrederler. Bunlara Venae commitantes denir. Yüzeysel venalar arterierden ayrı seyrederler.
Kan kalbe esas olarak Vena cava’lar yoluyla döner. Bunun dışında arterlerle yandaş seyretmeyen 3 değişik vena sistemi vardır.
1. Azigos sistemi
2. Vertebral sistem
3. Portal sistem.
Bunlar birbirleri ile anastomoz yaparlar ve herhangi biri tıkanırsa kanı diğeri boşaltabilir. Portal sistemde kan önce bir Kapiller sistemden Venalara oradan Karaciğerdeki ikinci bir Kapiller sisteme gelir ve sonra dolaşıma katılır.
Venaların çoğunda Kapakçıklar (Valvae) bulunur. Bunlar konkav yüzleri yukarı doğru bakan 2 veya 3 cuspis’den oluşurlar. Kapandıkları zaman kanın geri dönmesine engel olurlar. Kapakçılar bir venanın, diğer bir vena’ya açıldığı yerlerde de bulunurlar. Alt ve üst ekstremite venalarında da çok sayıda kapakçık vardır. Gövde venalarında, Portal ve Vertebral vena sistemlerinde kapak yoktur. Bu kapaklar, Abdomen basıncı fazla arttığı Defekasyon ve Thorax negatif basıncı fazla azaldığı kuvvetli Ekspirasyon durumlarında kanın Ekstremite ve baş venalarına geri dönmesini önleyemezler. Bazı organlarda özellikle Endokrin bezlerde venaların intima katmanının dışında, damar boşluğunda kabartılar oluşturan düz kas lifleri bulunur. Bunlar gerektiğinde kasılarak vena’yı boğum boğum tıkayabilirler. Beyin, Retina ve Kalp venalarında kas dokusu çok azdır. Corpus cavernosum venalarında ise kas fazladır.
ANASTOMOZ – DAMAR AĞIZLAŞMASI
Anastomosis (Damar ağızlaşması), damarların birbirleriyle birleşmeleridir. Damarlar arasındaki birleşmeler İnoskulasyon yolla, Transversal yolla, Konvergent yolla ve Vas aberans yolla olabilir.
İnoskulasyon yolla birleşmede iki arter aralarında bir kemer oluşturur. Truncus pudendoepigastricus’un dalı A. epigastrica caudalis ile A. thoracica interna’nın dalı A. epigastrica cranialis’in Umbilikal bölgede birbiriyle birleşmeleri gibi.
Transversal yolla birleşmede, birbirine paralel seyreden iki atardamar Enine (Transversal) seyirli, birleştirici bir dal ile birbirine bağlanır. Bu tip birleşmeye en güzel örnek Willis poligonunda (Circulus arteriosus cerebri) birbirine paralel seyreden iki A. cerebri caudalis’in A. communicans caudalis ile birleşmesidir.
Konvergent yolla birleşmede, Konvergent seyirli iki atardamar, tek bir atardamar oluşturmak için birbiriyle birleşir. İki A. vertebralis’in birbiriyle birleşerek A. basilaris’i oluşturması bu tip birleşme için bir örnektir.
Vas aberans yolla birleşme şeklinde bir arterden ayrılan ince bir dalın ya aynı atardamarla ya da bu atardamardan ayrılan yanal dallarından biriyle birleşmesi şeklinde olur.
ARTERIOVENOZ ANASTOMOZLAR
Bazı organlarda küçük arterleri, küçük venalara bağlayan direkt anastomozlar saptanmıştır. Bunlarda arter duvarı kalın uzunlamasına ve sirküler lifler içerir. Bunlar kasılınca damarı tamamen kapatabilirler. Anastomozlar açıldığı zaman kan bölgedeki kapillerden çekilir. Böylece o bölgede refleks olarak ısı kaybına engel olur. Örneğin, Deride bir arteriovenöz anastomoz açıldığı zaman kan kapillerden çekilir. O bölgede solar ve refleks olarak ısı kaybına engel olur.
TERMINAL ARTERLER
Bazı arterler sadece belirli alanları beslerler ve hiçbir arterlerle anastomoz yapmazlar.
Bunlara Terminal arterler denir. Bu arterler tıkandığı takdirde beslediği alan Nekroze olur. Bu tip arterler Retina, Beyin kısımları, Böbrekler, Dalak ve Barsaklarda bulunurlar.
Bazı organlarda iki çeşit damar gelir. Bunlardan biri organın beslenmesini sağlar (Vasa privata) diğeri ise vücudun genel çıkarı için gerekli kan getirir (Vasa publica). For example; Akciğerler, Böbrekler. Akciğere kanın oksijen alıp karbondioksidi atması, Böbreklerde ise su ve Elektrolit dengesinin sağlanması için kan gelir. Bu fonksiyonlar vücudun genel çıkarınadır.
KLİNİK ÖNEMİ
Bir dokuya gerektiğinden fazla kan gelmesi ve dokunun kızartı göstermesine Hiperemi denir.
Bir dokuya yeteri kadar kan gelmemesi durumuna İskemi denir. N2, Pıhtı, Yağ veya Havanın damar lümenine girip damarı tıkamasına Emboli denir. Damar içinde pıhtılaşmış kan kitlesine Trombus adı verilir. Herhangi nedenle bir dokunun kan alamayıp çürümesine ve ölmesine Nekroz denir.
Damarlarda kan basıncının normalden yüksek olması olgusu için Hipertansiyon, düşük olması olgusu için Hipotansiyon terimleri kullanılır.
CIRCULUS SANGUINIS – KAN DOLAŞIMI
Circulus sanguinus’un (Kan dolaşımı) merkez organı kalptir. Kalp normalde ritmik kontraksiyonlu bir organdır. Tipik emme basma tulumba tarzında çalışır. Kalbin bu şekilde çalışması kanın vücutta iki ayrı yönde dolaşımını sağlar. Bu dolaşımdan birincisi Büyük kan dolaşımı, ikincisi ise Küçük kan dolaşımıdır.
Büyük kan dolaşımı Aorta ile başlar. Aorta vücudun en büyük atardamarıdır. Sol ventriculus’un tabanından üst kısmından çıkar. Başlangıcından itibaren vücudun çeşitli kesimlerini besleyen ana damarlar verir. Bu ana damarlar daha küçük çaptaki atardamarlara, bunlar da en küçük çaptaki damarlara yani kapillar kılcallara ayrılır. Bu şekilde Aorta taşıdığı oksijenle yüklü kanı tüm vücuda dağıtarak sona erer. Bundan sonra Venöz dolaşım devreye girer. Venöz dolaşım dokularda oluşan metabolizma artıklarını ve karbondioksiti alan Venöz kılcal damarlar ile başlar. Bu Venöz kapillarlar kendi aralarında birleşerek Vena’ları, venalar’da birleşerek vücudun en büyük iki Toplardamarı olan V. cava superior ve V. cava inferior’u oluşturur. Baş, Boyun, Üst ekstremiteler ve Göğüsün ön kesiminin toplardamarlarından oluşan V. cava superior, Alt ekstremiteler, Pelvis ve Karın boşluğunun toplardamarlarından oluşan V. cava inferior, Kalbin Atrium dextrer’ine açılarak sona erer. Görülüyor ki kan vücudun en kalın iki Toplardamarı (V. cava superior ve V. cava inferior) ile Kalbin Atrium dexter’ine geri getirilmektedir. Bu şekildeki Kan dolaşımına ya da çevrimine Büyük Kan Dolaşımı veya Vücut Kan Dolaşımı denir.
İkinci dolaşım ya da çevrim, Küçük kan dolaşımı ya da Akciğer kan dolaşımıdır. Büyük kan dolaşımının bir devamıdır. Yani V. cava’lar tarafından Atrium dextrum’a getirilen Kan, Ostium atrioventriculare dexter aracılığı ile Ventriculus dexter’e geçer. Böylece Ventriculus dexter’e gelen venöz kan, Truncus pulmonalis ile Akciğerlere gönderilir. Kan Akciğerlerde inspirasyon havası ile ilişki kurar, karbondioksiti verir, oksijeni alır, yani kan oksijenlenmiş olur. Oksijenlenen kan V. pulmonalis’ler ile kalbin Atrium sinister’ine döner. Bu kan dolaşımına ya da çevrimine daha Küçük Kan Dolaşımı veya Akciğer Kan Dolaşımı denir.
FÖTUSTA KAN DOLAŞIMI – FÖTAL DOLAŞIM
Fötal dönemdeki kan dolaşımı ile Postfötal dönemdeki Kan dolaşımı arasında birçok fark vardır. Fötus, ihtiyacı olan besin maddelerini Plasenta yolu ile Anne kanından sağlar. Bu dönemde henüz Akciğerler görev yapmadığı için Akciğerlerin yapması gereken gaz değişimini yani kanın arteriel kan haline dönüşümü görevini Plasenta üstlenir. Bebek ile Plasenta arasındaki ilişki ise göbek kordonundaki A. umbilicalis ve V. umbilicalis ile sağlanır. Bu damarlar genel prensipten hareket edilerek kalbe gidiş ve kalpten çevreye dönüş yönlerine göre isimlendirilmiştir. A. umbilicalis kalpten çevreye gider, kanı yani metabolizma artıklarını ve karbondioksit ile yüklü kanı Plasenta’ya nakleder. Arteriel kan taşıyan V. umbilicalis, taşıdığı kanın büyük bir kısmını, adeta bu damarın devamı olan Ductus venosus arantii yolu ile V. cava inferior’a döker. Kanın az bir kısmı da bu devrede kan yapımı ile görevlendirildiği için diğer karın organlarına oranla daha büyük bir yer işgal eden Karaciğere gelir. Karaciğere gelen kan, burada görevini tamamladıktan sonra V. hepatica’lar ile V. cava inferior’a dökülür. Böylece Alt ekstremitelerden, Karın organlarından ve Karaciğerden gelen kan V. cava inferior’da toplanmış olur. V. cava inferior taşıdığı kanı kalbin Atrium dexter’e döker. Atrium dexter’deki kan, Ventriculus dexter’e geçmeden kanın akıntısı yönünde Foramen ovale yolu ile Atrium sinister’e, buradan da Ostium atrioventriculare sinister aracılığı ile Ventriculus sinister’e geçer. Ventriculus sinister’deki kan da Aorta’ya pompalanır.
V. cava superior yolu ile Atrium dexter’e gelen kanın büyük kısmı Ventriculus dexter’e geçer, buradan da Akciğerlere gönderilmek üzere Truncus pulmonalis’e pompalanır. Truncus pulmonalis’in taşıdığı kan normal olarak Akciğerlere gitmesi gerekirken, bu dönemde henüz görev almayan Akciğerlere uğramadan Ductus arteriosus (Botalli) yolu ile Aorta’ya geçer. Böylece her iki Ventrikulus’tan gelen kan Aorta’da bir araya gelir ve buradan da bebeğin tüm vücuduna dağılır. Metabolizma artıkları ve karbondioksit ile yüklenen kan A. umbilicalis yolu ile Plasenta’ya döner. Doğuma yakın dönemde fötusun bazı damarlarında hiç şüphesiz fonksiyonla ilgili olarak bazı tıkanmalar başlar. Hele doğumdan sonra, anne ile olan madde ilişkisini sağlayan göbek kordonunun ortadan kalkması doğal olarak bazı değişikliklerin şekillenmesine neden olur. Öncelikle bebekte solunum sistemi görev üstlendiği için, akciğer kan dolaşımı devreye girer. Böylece fonksiyonu artık sona eren Ductus arteriosus kapanarak (tıkanarak) Truncus pulmonalis ile Aorta arasında yer alan Ligamentum arteriosum (Botalli) denilen bir Ligament haline dönüşür. Yine V. umbilicalis tıkanarak fibröz bir oluşum olan Ligamentum teres hepatis haline; A. umbilicalis ise tıkanarak Ligamentum teres vesicae haline dönüşür. Bu sonki Ligament sidik torbasının yan bandı olan Ligaementum vesicae laterale’yi oluşturur. İki Atrium arasındaki Septum interatriale üzerindeki Foramen ovale de doğumdan sonraki ilk 2-3 hafta içinde tamamen kapanır ve yerinde Fossa ovalis denilen bir çukurcuk kalır. Foramen ovale’nin açık kalması da nadir değildir.
Sağlıklı günler dileği ile…
Uzman Dr.Ali AYYILDIZ – Veteriner Hekim – İnsan Anatomisi Uzmanı Dr.(Ph.D.)
